
m. nodias geofizikis institutis duSeTis (Tbilisi)
geofizikuri observatoria
(saerTaSoriso kodi TFS,
λ
= 42.0920, φ
= 44.7050)
Sesavali
dedamiwis magnituri velis gamokvleva ekuTvnis geofizikis
fundamentalur problemaTa ricxvs, romelic gvaZlevs informacias dedamiwis
evoluciis, agebulebis, mis SigniT da axlo kosmosur sivrceSi mimdinare
fizikuri procesebis Sesaxeb. aRniSnuli problemis Seswavla moiTxovs dedamiwis
zedapirze observatoriuli dakvirvebebis farTo qsels, rac naTlad hqondaT
warmodgenili msoflioSi cnobil mecnierebs a. humboldts da k. gauss. swored
maTi TaosnobiT XIX saukunis 30-ian wlebSi safuZveli Caeyara did proeqts,
romlis Sedegac msoflios sxvadasxva regionSi Camoyalibda ocamde
magnitur-meteorologiuri observatoria. maT Soris oTxi ruseTis imperiis
teritoriaze (ruseTis mxridan magnituri dakvirvebebis organizacias awarmoebda
ruseTis akademiis akademikosi a. kupferi), romelTagan erT-erTi iyo Tbilisis
magnitur-meteorologiuri observatoria .
1837 wels TbilisSi ukve mzad iyo specialuri Senoba observatoriuli
dakvirvebebisaTvis.
Tavidan dakvirvebebi xelsawyoebze vizualurad
mimdinareobda, xolo 1879 wlidan observatoriis direqtoris i. milbergis
ZalisxmeviT daiwyo dedamiwis magnituri velis mdgenelebis variaciebis uwyveti
registracia da periodulad absoluturi mniSvnelobebis gansazRvra.
am droidan ukve observatoriuli dakvirvebebis Sedegebi, calke
gamocemis saxiT, regularulad ibeWdeboda i. milbergis TaosnobiT, rusul da
germanul enebze.
observatoriam TbilisSi ramodenimejer icvala adgili vinaidan qalaqis
infrastruqtura gavlenas axdenda dedamiwis magnitur velze. 1904 wlidan
magnituri ganyofileba gadatanili iqna q. mcxeTis axlos sof. karsanSi.
SemdgomSi ki q. duSeTis axlos, sadac dRemde funqcionirebs.
observatoriis istoria es aris qarTuli geofizikis istoria. mis wiaRSi
warmoiSvnen dedamiwis Semswavleli mecnierebebi saqarTveloSi, romlebic
dReisaTvis damoukideblad viTardebian. observatoriam iTamaSa agreTve didi
roli mTlianad kavkasiaSi geofizikuri mecnierebis ganviTarebaSi.
observatoriis istoria imiTacaa saintereso, rom man Semogvinaxa mravali gamoCenili adamianis saxeli, romlebic TavianTi moRvaweobiT dakavSirebuli iyvnen observatoriasTan. eseni arian: germaneli a. abixi, a.morici, i. milbergi, s. glaseki. rusi a. kupferi, m. sitnovi da qarTveli mecnierebi: a. benaSvili, a. didebuliZe, r. xuciSvili, n. musxeliSvili, i. vekua, m. nodia da sxva.
gansakuTrebiT unda aRiniSnos prof. m. nodias didi Rvawli karsnis
magnituri observatoriis aRdgenasa da duSeTis observatoriis mowyobaSi.
aqve ar SeiZleba ar vTqvaT gamoCenili qarTvelebis nikoloz
baraTaSvilis, levan meliqiSvilis da soso juRaSvilis Sesaxeb, romlebic
ymawvilkacobis periodSi muSaobdnen Tbilisis observatoriaSi.
observatoriaSi
miRebuli samecniero informaciis mniSvneloba
observatoriaSi miRebul samecniero informacias aqvs
didi Teoriuli da praqtikuli mniSvneloba.
informacia gamoiyeneba:
-
dedamiwis magnituri veils analizuri modelebis SemqnaSi;
-
magnitosferoSi da dedamiwis SigniT mimdinare fizikuri procesebis
SeswavlaSi;
-
magnituri velis rukebis SedgenaSi miwis pirze, haerSi da zRvaze;
-
sazRvao da sahaero navigaciaSi;
-
dedamiwis agebulebis Seswavlasa da sasargeblo namarxTa Zebna-ZiebaSi;
-
amindis prognozirebaSi;
-
miwisZvris winamorbedebis ZiebaSi;
-
saTburis efeqtis kvlevaSi;
-
magnituri velis gavlenis SeswavlaSi biosferoze da sxva.
observatoriaSi miRebuli informacia unikaluri da erTaderTia mTeli
kavkasiis regionSi. igi aris Cveni qveynisaTvis aqtualuri da amave dros mas
aqvs didi saerTaSoriso mniSvneloba, rogorc Cveni planetis Seswavlis
erTaderTi instrumenti.
observatoriis
monawileoba saerTaSoriso RonisZiebebSi:
duSeTis geofizikuri observatoria monawilea dRemde Catarebuli yvela
saerTaSoriso geofizikuri RonisZiebisa. igi monawilea pirveli da meore
saerTaSoriso polaruli wlis (1882-83, 1932-33ww.); saerTaSoriso geofizikuri
wlis 1957-58ww. da saerTaSoriso geofizikuri TanamSromlobis 1958-59ww.
kavkasiis generaluri magnituri agegmvis dros (1930-35ww.)
observatoria warmoadgenda sayrden bazas savele dakvirvebebis Sedarebis
mizniT.
observatoriaSi
miRebuli informacia
duSeTis (Tbilisis) geofizikur observatoriaSi, misi arsebobis manZilze
dagrovilia 125 wlis uwyveti informacia dedamiwis magnituri velis
mdgomareobis Sesaxeb, kavkasiis regionSi. es informacia farTod gamoiyeneba,
msoflio masStabiT, Tanamedrove geofizikur gamokvlevebSi. am monacemebis
safuZvelze Sedgenilia monacemTa bazebi:
dedamiwis magnituri velis mdgenelebis variaciebis (horizontaluri H,
vertikaluri Z da
mixrilobis kuTxe D)
saSualo dRiuri mniSvnelobebis baza 1880-2003ww. periodisaTvis
(eleqtronuli versia);
dedamiwis magnituri velis mdgenelebis variaciebis (H,Z,D) saSualo saaTuri mniSvnelobebis baza
(1972-2000ww.), (eleqtronuli versia);
dedamiwis magnituri velis qariSxlebis baza (1980-2000ww.) cxrilebis
saxiT.
am informaciis ZiriTadi faseuloba mdgomareobs mis xangrZlivobaSi (120
welze meti), unikalurobasa da erTaderTobaSi seismurad aqtiur regionSi,
kavkasiaSi.
observatoriis saerTaSoriso urTierTobebi da
misi dRevandeli mdgomareoba
duSeTis geofizikur observatoriaSi miRebuli samecniero informaciis
ZiriTadi momxmarebelia monacemTa msoflio centrebi, geofizikis sxvadasxva
dargSi momuSave specialistebi, agreTve magnituri velis biosferoze
zemoqmedebis Semswavleli mecnierebi da sxva dainteresebuli pirebi.
observatorias mWidro urTierToba aqvs kiotos (iaponia) msoflio
centrTan. maTi daxmarebiT duSeTis observatoria aRiWurva Tanamedrove cifruli
savariacio sadguriT, romelic uwyvet reJimSi iwers dedamiwis magnituri velis H,D,Z
mdgenelebis
erTwamian variaciebs. garda amisa observatoriaSi funqcionirebs erTi
protonuli magnitometri MMΠ-203,
helmholcis koWebis sistemiT, romelic zomavs dedamiwis magnituri velis srul T
da horizontalur H mdgenels
da erTi magnituri Teodoliti isazRvreba D mdgeneli.
bolos minda aRvniSno is didi wvlili, romelic Seitana saq. mecn.
akademiis w./k., prof. T. WeliZem saerTaSoriso organizaciebTan urTierTobis
damyarebasa da observatoriis Tanamedrove xelsawyoebiT aRWurvaSi.